Azerbaycan’ın Celilabad rayonundaki Paşatepe Neolitik yerleşiminde yürütülen kazılarda Güney Kafkasya’da benzeri bulunmayan gizemli bir taş küre keşfedildi. M.Ö. 6. binyılın ilk yarısına tarihlenen erken tarım köyünde bulunan sıra dışı eserin ritüel amacıyla mı kullanıldığı yoksa bir ağırlık birimi mi olduğu henüz netleşmedi.
Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü arkeologları tarafından yürütülen çalışmalarda insanlık tarihine ışık tutacak yeni verilere ulaşıldı. Kıdemli araştırmacı Vefa Mahmudova liderliğindeki ekip Muğan Ovası’ndaki Paşatepe höyüğünde sıradışı bir nesne gün yüzüne çıkardı. Tamamen parlatılmış bir yapıya sahip olan ve üzerinde hiçbir darbe izi, delik ya da aşınma bulunmayan gizemli taş küre bilim dünyasında büyük merak uyandırdı.
GÜNEY KAFKASYA’DA BİR İLK
Paşatepe yerleşiminde bulunan taş küre yaklaşık 10 santimetre çapında ve 1,87 kilogram ağırlığında ölçüldü. Bölgedeki Neolitik alanlarda genellikle öğütme taşları, baltalar veya havanlar gibi işlevsel aletler bulunurken bu kürenin pürüzsüz yüzeyi ezberleri bozdu. Sahip olduğu sıradışı özellikler nedeniyle alışılmışların dışına çıkan nesne Güney Kafkasya arkeolojisinde türünün ilk örneği sayılıyor.
İŞLEVİ HENÜZ ÇÖZÜLEMEDİ
Araştırmanın baş yazarı Vefa Mahmudova, “Nesne ritüel bir amaca hizmet etmiş olabileceği gibi bir ağırlık olarak da kullanılmış olabilir” diyerek iki yorumun da henüz kesin olarak doğrulanmadığını vurguluyor. M.Ö. 6. binyılın ilk yarısına tarihlenen bu büyük Neolitik köyde 2022 yılından beri süren kazılarda daha önce kerpiç yapılar, çömlek fırınları, ocaklar ve mezarlar tespit edilmişti. Uzmanlar Muğan Ovası’nın Anadolu ve Orta Doğu’ya uzanan geniş ağlara sahip yerel bir kültür merkezi olduğunu belirtiyor.
ORTA ÇAĞ KALTINTILARI DA ÇIKTI
Arkeologlar kazı alanını genişleterek yaklaşık 45-50 santimetre derinliğe indiklerinde farklı bir dönemle karşılaştı. Höyüğün üst katmanlarında Orta Çağ dönemine ait olduğu düşünülen seramik su borusu parçaları kaydedildi.
Celilabad bölgesindeki tarihi alanların korunması için de harekete geçen yetkililer bölgedeki bir diğer önemli anıt olan Alikomektepe sit alanının koruma sınırlarını netleştirerek yasa dışı kullanılan arazileri belirledi.
